Op 10 april 1972 ging de Gertrudiskerk in vlammen op

De brand in Parijs, waarbij de Notre Dame in vlammen opging, doet Bergenaren terugdenken aan 10 april 1972, toen de Gertrudiskerk hetzelfde lot onderging. Brand als gevolg van restauratiewerkzaamheden. Ook bij de vieringtoren, nota bene. Met dit verschil, dat de Gertrudiskerk sedert 1747 geen stenen gewelf meer had. Daardoor stortten de brandende delen van het dak tot op de kerkvloer. De Notre Dame is dat lot grotendeels bespaard gebleven; het stenen gewelf heeft het grotendeels gehouden, waardoor vele kunstschatten bewaard zijn gebleven, omdat snelle evacuatie mogelijk was..
Emotie
De emotie van de Parijzenaars die op TV te zien was deed onwillekeurig terugdenken aan die gedenkwaardige dag van 47 jaar geleden, toen in Bergen op Zoom de straten volliepen met Bergenaren die hún kerk toen verloren zagen gaan. De wirwar van bluswagens en slangen rondom de kerk kwam overeen met die in Parijs voor de kathedraal. Ook de verwarring van de mensen in de straten riep herinnering op, evenals het commentaar van de stuurlui aan wal, die nu zelfs tot vanuit Washington wisten hoe de brand bestreden moest worden.

De Gertrudiskerk gezien door Hans Bol in 1587, met een andere bekroning op de toren dan thans

Eender
De brand van gisteren ging direct de hele wereld rond, en leidde dus ook tot reacties vanuit de hele wereld. Een parallel mag je als Bergenaren zien met de beschieting van de Gertrudiskerk op 20 juli 1747, toen de kerk in zijn meest trotse vorm door het Franse leger in puin geschoten werd. Ook toen ging een schok door de (toenmalige) wereld; men sprak schande van het onnodig vernielen van het Godshuis, waardoor Löwendahl bij de Franse Koning iets uit te leggen had..
Ook toen werd direct na deze ramp een collecte gehouden, die vanuit het hele land schenkingen bijeenbracht. Anders dan thans (verwacht mag worden) was het niet genoeg voor een volledige herbouw, maar werd een (veel lagere) houten bekapping aangebracht, die in 1972 op zijn beurt verloren ging.

Bij de herbouw na 1747 kreeg de toren de huidige opbouw (hier nog met de oude klankborden), die de aanvankelijke spotnaam ‘Peperbus’ opleverde.

Herbouw
Ook anders dan toen is de snelheid waarmee rijke Fransen nog tijdens de brand enorme bedragen toezegden om de iconische kathedraal in Parijs te herbouwen. Er klinken al geluiden op over de wijze waarop deze herbouw moet plaatsvinden. ‘Geen Disney-achtige toestanden’ valt al te beluisteren. De karakteristieke spitse vieringtoren blijkt een resultaat van een (ook omstreden) restauratie door Viollet le Duc in de 19e eeuw. Deze voegde ook waterspuwers toe. Aanpassingen/aanvullingen die de tegenwoordige Parijzenaar en bezoeker zeker niet als dissonant, maar als oorspronkelijk deel van het gebouw zullen beschouwen.
Na de brand in 1972 was het in Bergen op Zoom weinig anders. Ook toen waren er voorstellen om de kerk, want dit was een ongevraagde, maar wel unieke kans om de kerk in zijn oorspronkelijke glorie te herstellen. Het huidige dak was de uitkomst van haalbaarheid met de beschikbare budgetten, en een stuk beter dan voorstellen om de ruine maar helemaal te slopen, of er een stadstuin van te maken.
Over de Parijse brand zal de komende tijd  ongetwijfeld nog veel nieuws in de media verschijnen. Als Bergenaren kunnen we met de eigen ervaringen die berichtenstroom met nét een andere kijk beschouwen.

Nadere informatie
Kijk voor de ramp van 1747 in de winkel van de Geschiedkundige Kring. Daar vindt u een boekje van Ds Johannes Janssen, die het beleg van 1747 aan den lijve heeft ondervonden, en bij de ingebruikname van de herstelde kerk in 1752 (dus vijf jaar later) over die periode vertelt in zijn Leerrede. U kunt het vrijblijvend downloaden. Ook in de Waterschans vindt u veel informatie over de geschiedenis van deze (ook) iconische kerk. En dan is er nog de module Gertrudiskerk in de School voor Geschiedenis, al is deze alleen voor zij die de twee eerste cursusjaren gevolgd hebben. Kortom, veel om kennis van te nemen.

Uw reactie?