Op 10 april 1972 ging de Gertrudiskerk in vlammen op

De brand in Parijs op 15 april 2019, waarbij de Notre Dame in vlammen opging, doet (oudere) Bergenaren terugdenken aan 10 april 1972, toen onze Gertrudiskerk hetzelfde lot onderging. Brand als gevolg van restauratiewerkzaamheden. Ook begonnen bij de vieringtoren, nota bene. Met dit verschil, dat de Gertrudiskerk sedert 1747 geen stenen gewelf meer had. Daardoor stortten de brandende delen van het dak tot op de kerkvloer. De Notre Dame is dat lot bespaard gebleven; het stenen gewelf heeft het grotendeels gehouden, waardoor dank zij snelle evacuatie vele kunstschatten bewaard zijn gebleven.

Emotie
De emotie van de Parijzenaars die op TV te zien was zag je ook op die gedenkwaardige dag van 47 jaar terug.
In Bergen op Zoom liepen de straten vol met Bergenaren die hún kerk toen verloren zagen gaan. Er waren toen zelfs mensen die spontaan de brandweer hielpen.
De wirwar van bluswagens en slangen rondom de kerk kwam overeen met die in Parijs voor de kathedraal.
De verwarring van de Parijzenaars riep herinneringen op, evenals trouwens het commentaar van de stuurlui aan wal, die nu zelfs tot vanuit Washington wisten hoe de brand bestreden moest worden.

De Gertrudiskerk gezien door Hans Bol in 1587, met een andere bekroning op de toren dan thans

Eender
Beelden van de brand van gisteren gingen direct de hele wereld rond, en leidden dus ook tot reacties vanuit de hele wereld. .Als Bergenaar mag je hier een parallel zien met 20 juli 1747, toen de Gertrudiskerk in zijn meest trotse vorm door het Franse leger in puin geschoten werd. Ook toen ging een schok door de (toenmalige) wereld; men sprak schande van het onnodig vernielen van het Godshuis, waardoor Löwendahl bij de Franse Koning iets uit te leggen had. (De plundering van de stad op 12 september en daarna kostte hem bijna de kop, maar politiek leek het toen beter hem te belonen….)
Ook toen werd direct na deze ramp een nationale collecte gehouden, die vanuit het hele land schenkingen bijeenbracht.

Herbouw
Anders dan thans in Parijs valt te voorzien, was de opbrengst van de collecte niet genoeg voor een volledige herbouw, maar werd een (veel lagere) houten bekapping aangebracht, die ging bij de brand op 10 april 1972 verloren.
Ook anders dan toen is de snelheid waarmee rijke Fransen nog tijdens de brand enorme bedragen toezegden om de iconische kathedraal in Parijs te herbouwen. Destijds reisde dominee Janssen heel Nederland af om tijdens kerkdiensten om bijdragen te vragen.

Bij de herbouw na 1747 kreeg de toren de huidige opbouw, die de aanvankelijke spotnaam ‘Peperbus’ opleverde.

Er klinken in Parijs al geluiden op over de wijze waarop deze herbouw moet plaatsvinden. ‘Geen Disney-achtige toestanden’ valt al te beluisteren. De karakteristieke spitse vieringtoren blijkt een resultaat van een (ook omstreden) restauratie door Viollet le Duc in de 19e eeuw. Deze voegde ook waterspuwers toe. Aanpassingen/ aanvullingen die de tegenwoordige Parijzenaar en bezoeker zeker niet als dissonant, maar als oorspronkelijk deel van het gebouw zullen beschouwen.
Na de brand in 1972 was het in Bergen op Zoom weinig anders. Ook toen waren er voorstellen om deze ongezochte, maar wel unieke kans te grijpen om de kerk in zijn oorspronkelijke glorie te herstellen.
Het is er niet van gekomen. Het huidige dak was de uitkomst van haalbaarheid met de beschikbare budgetten. In ieder geval is het resultaat een stuk beter dan voorstellen om de ruine maar helemaal te slopen, of er een stadstuin van te maken.
Over de Parijse brand zal de komende tijd  ongetwijfeld nog veel nieuws in de media verschijnen. Als Bergenaren kunnen we met de eigen ervaringen die berichtenstroom met nét een andere kijk beschouwen.

Nadere informatie
Kijk voor de ramp van 1747 in de winkel van de Geschiedkundige Kring. Daar vindt u een boekje van Ds Johannes Janssen, die het beleg van 1747 aan den lijve heeft ondervonden, en bij de ingebruikname van de herstelde kerk in 1752 (dus vijf jaar later) over die periode vertelt in zijn Leerrede.
U kunt het vrijblijvend downloaden. Ook in de Waterschans vindt u veel informatie over de geschiedenis van deze (ook) iconische kerk. Denkt u ook eens aan de publicatie van de Geschiedkundige Kring over de Grafmonumenten in deze kerk. En dan is er nog de module Gertrudiskerk in de School voor Geschiedenis, al is deze alleen voor zij die de twee eerste cursusjaren gevolgd hebben. Kortom, veel om kennis van te nemen

Achteraf blijkt ten minste nóg een Bergenaar een stukje over de fatale brand in Parijs te hebben gepubliceerd. Kijkt u eens op de blog van Robert Guinee

Uw reactie?