Op dinsdag 8 maart 2016 werd een bijna vergeten stukje Bergse historie weer zichtbaar gemaakt. Twee gedenkstenen die in 1814 in de kerk werden aangebracht waren bij de brand op 10 april 1972 verloren gegaan. Thans zijn replica’s van deze gedenkstenen op (nagenoeg) dezelfde plaats weer in de kerk aanwezig. Een werkgroepje van vier man en één dame van SBM, de Stichting Bezichtiging Monumenten slaagde, waar diverse pogingen in de loop der tijd van toch niet de minste Bergenaren niet tot het gewenste resultaat hadden geleid.
De gedenkstenen werden oorspronkelijk geplaatst door de families van een aantal officiers die op 8 maart 1814 in Bergen op Zoom waren omgekomen. Zij waren net als vele anderen in het Engelse leger van Thomas Graham omgekomen tijdens een inval op de toen nog door het Franse leger bezette vesting Bergen op Zoom. In de Waterschans en in andere artikelen op deze site wordt de daarbij gevoerde slag nader beschreven.
De thans teruggebrachte gedenkstenen beogen niet alleen de nagedachtenis te eren van de hierop vermelde officiers, maar door te herinneren aan de gebeurtenissen van de nacht van 8 op 9 maart 1814 tevens de honderden naamloze militairen te eren die het leven lieten in een poging de stad te bevrijden van de Franse overheersing.
.
Voor de onthulling van de gedenkstenen was een stemmige en indrukwekkende ceremonie ingericht. Aanwezig waren het volledige college van Bergen op Zoom, namens de Engelse ambassadeur sir Gary Johnson (Defence section), de nabestaanden van de omgekomen luitenant-kolonel George Carleton, kapitein Cyprianus de Bère en diens schoonzoon kapitein Jan Egbert van Gorkum en uiteraard vele stadsgidsen van SBM. Voorafgaand aan de eigenlijke onthulling waren er enkele toespraken, die de gebeurtenissen van die nacht kort voor de geest haalden.
Irene van Kemenade schetste het kader waarin Nederland verkeerde te midden van de Napoleontische oorlogen waarin het verzwakkend Frankrijk zich meer en meer terugtrok uit de bezette gebieden, en de daarmee samenhangende aanval op Bergen op Zoom. De droeve resultaten werden om 11 uur ’s ochtends zichtbaar: 800 Britse en 160 Franse militairen waren omgekomen. Vele honderden militairen waren gewond en meer dan 2000 krijgsgevangenen werden voor meerdere dagen opgesloten in deze Grote Kerk.
Gary Johnson dankt namens de Engelse ambassadeur de werkgroep en de stad voor deze revival van een bijna vergeten strijd door zijn land gevoerd. Hij memoreerde dat de eerste Wereldoorlog en meer nog de Tweede Wereldoorlog in het geheugen gegrift staan. Van de Napoleontische tijd is weliswaar de slag bij Waterloo aan iedereen bekend, maar de kleinere conflicten met vaak vele doden raakten vergeten. Toch verloren velen bij juist deze conflicten hun huis en thuis, terwijl velen voor een strijd van huis gingen en niet weerkeerden. Een strijd voor de vrijheid van volkeren. Dit mag nimmer worden vergeten.
Burgemeester Frank Petter noemde de aanval op Bergen op Zoom van grote betekenis. Hij herinnerde aan de vermelding van de stad als vesting in de Arc de Triomphe in Parijs. Na tweehonderd jaar was de strijd vergeten, slechts de historische context resteert. Petter wijst er op dat de herplaatsing van deze stenen symbool staat voor de hedendaagse gemeenschapszin en historisch besef van zowel de werkgroepleden als de sponsors van dit monument. De herinnering vergaat, wat blijft is dat mensen onze vrijheid met hun leven betaalden.
De beide stenen werden onthuld door Lord Malmesbury als nazaat van luitenant-kolonel George Carleton, en Margo Andriessen als nazaat van (toen) kapitein Jan Egbert van Gorkum. Zij werden daarin bijgestaan door de plv Engelse ambassadeur in Nederland, sir Gary Johnson en burgemeester Frank Petter.
.
.
.
.
.
Na de onthulling benadrukte ds. Willem Vermeulen dat de herplaatsing van de gedenkstenen het juiste moment is om te herdenken. Zij vormen een eerbewijs voor Kees Booij, Leon Roosenboom en Ad van den Bulck, die drie eerdere pogingen ondernomen hebben deze stenen terug te brengen. Niet alleen als onderdeel van de bij de brand vernielde kerk, maar als herdenkingsmonument dat bij een gebeurtenis als die van 8 maart 1814 behoort. Helaas hebben deze initiatieven door ziekte en overlijden van deze drie illustere Bergenaren nooit het gewenste resultaat bereikt.
Om de herinnering aan de gevallenen levend te houden, vormt deze plechtigheid tevens een dodenherdenking. Niet alleen voor de op de gedenkstenen genoemde officiers, maar ook voor de vele ongenoemde en naamloze slachtoffers uit beide legers. De voorganger nodigde daarom uit om op te staan en in een kort gebed te herdenken. Ter afsluiting werd tenslotte de Last Post geblazen.
Het geheel werd omlijst door een bespeling van het Ibach orgel door Hans Smout, die onder meer een bijzondere uitvoering van het Merck toch hoe Sterck ten gehore bracht.
De nu teruggeplaatste stenen bieden bezoekers de gelegenheid tot in lengte van jaren opnieuw deze strijd in herinnering te brengen. Ongetwijfeld zullen de gidsen van SBM bij hun rondleidingen hier graag hun hulp bij aanbieden.
Filmverslag Omroep Brabant
